ตับอ่อน (Pancreas)

                    ตั้งอยู่ที่ด้านบนซ้ายของช่องท้อง โดยวางตัวจากส่วนโค้งของลำไส้เล็กส่วนดูโอดีนัม (Duodenum) ถึงม้าม (Spleen) และด้านหลังของกระเพาะ (Stomach) มีลักษณะค่อนข้างแบน มีความยาวประมาณ 12 – 15 เซนติเมตร ตับอ่อนทำหน้าที่ทั้งเป็นต่อมมีท่อคือการสร้างน้ำย่อยไปที่ลำไส้เล็กและเป็นต่อมไร้ท่อสร้างฮอร์โมนเซลล์ที่ทำหน้าที่ในการผลิตฮอร์โมนจะรวมกันเป็นกลุ่ม มีชื่อว่าไอเลตส์ออฟแลงเกอร์ฮานส์ (Islets of Langerhans) มีปริมาณ 1 – 3 เปอร์เซ็นต์ของเนื้อเยื่อตับอ่อนทั้งหมด

1.ฮอร์โมนที่สร้างจากไอส์เลตออฟแลงเกอร์ฮานส์

   แหล่งสร้าง : จากเบต้าเซลล์ ( beta cell ) ซึ่งเป็นเซลล์ที่อยู่รอบนอกของกลุ่มเซลล์ไอส์เลตออฟแลง-

                        เกอร์ฮานส์ ( ดูภาพด้านบน )

   อวัยวะเป้าหมาย : ตับ , กล้ามเนื้อ

   หน้าที่ : ลดระดับน้ำตาลในเลือด (ระดับน้ำตาลในเลือดปกติ 80 - 100 มิลลิกรัม / 100 ลบ.ซม.) โดย

                เพิ่มการนำกลูโคสเข้าสู่เซลล์กล้ามเนื้อและเซลล์ตับ กระตุ้นให้เซลล์ตับและเซลล์กล้ามเนื้อ

                เปลี่ยนกลูโคสให้เป็นไกลโคเจน (โมเลกุลของคาร์โบไฮเดรตที่สร้างจากกลูโคส) เก็บสะสมไว้

                ภายในเซลล์

    ความผิดปกติ : ทำให้เกิดโรคเบาหวาน( diabetes mellitus)โรคนี้เกิดจากตับอ่อนสร้าง ฮอร์โมน

                              อินซูลิน(lnsulin) ได้น้อยหรือไม่ได้เลย ทำให้เซลล์ตับและเซลล์กล้ามเนื้อไม่สามารถ

                              เปลี่ยนกลูโคสในเลือดให้เป็นไกลโคเจนเก็บสะสมไว้ภายในเซลล์ได้จึงเกิดการสะสม

                              ของน้ำตาลในเลือดเมื่อระดับน้ำตาลในเลือดมีมากเกินปกติก็จะถูกไตขับออกมาใน

                              ปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะหวาน หรือมีมดขึ้นได้ จึงเรียกว่าเบาหวาน

    อาการของผู้ป่วยที่เป็นเบาหวาน : 1.) มักจะมีอาการปัสสาวะบ่อยและมาก เนื่องจากน้ำตาลที่ออกมา

                                                               ทางไตจะดึงเอาน้ำออกมาด้วย จึงทำให้มีปัสสาวะมากกว่าปกติ

                                                               เมื่อถ่ายปัสสาวะมาก ก็ทำให้รู้สึกกระหายน้ำ ต้องดื่มน้ำบ่อย

                                                          2.) ผู้ป่วยไม่สามารถนำน้ำตาลมาเผาผลาญเป็นพลังงาน จึงหันมา

                                                               เผาผลาญกล้ามเนื้อและไขมันแทนทำให้ความเป็นกรดใน

                                                               เลือดสูงกลไกการหายใจผิดร่างกายผอม ไม่มีไขมัน

                                                               กล้ามเนื้อฝ่อ

                                                          3.) การมีน้ำตาลคั่งอยู่ในอวัยวะต่างๆ ทำให้อวัยวะต่าง ๆเกิดความ

                                                               ผิดปกติ และนำมาซึ่งภาวะแทรกซ้อนมากมาย เช่น โรคตาต้อหิน

                                                               โรคจอประสาทตาเสื่อม โรคไต โรคหัวใจ โรคความดันเลือดสูง

                                                          4.) ผนังหลอดเลือดแดงแข็ง (Atherosclerosis) ทำให้เป็นโรคความ-

                                                               ดันโลหิต สูง อัมพาต โรคหัวใจขาดเลือด ถ้าหลอดเลือดที่เท้าตีบ

                                                               แข็งเลือดไปเลี้ยงเท้า ไม่พออาจทำให้เท้าเย็น เป็นตะคริว

                                                               หรือปวดขณะเดินมากๆ หรืออาจทำให้ เป็นแผลหายยากหรือ

                                                               เท้าเน่า (ซึ่งอาจเกิดร่วมกับการติดเชื้อ)

                                                          5.) เป็นโรคติดเชื้อได้ง่ายเนื่องจากภูมิต้านทานโรคต่ำ เช่น วัณโรค

                                                               กระเพาะปัสสาวะอับเสบ ,กรวยไตอักเสบ กลาก โรคเชื้อรา ช่อง-

                                                               คลอดอักเสบ (ตกขาวและคันในช่องคลอด) เป็นฝี หรือ พุพอง

                                                               เท้าเป็นแผล ซึ่งอาจลุกลามจนเท้าเน่า (อาจต้องตัดนิ้วหรือตัดขา)

2.ฮอร์โมนกลูคากอน (Glucagon)

   แหล่งที่สร้าง : จากแอลฟาเซลล์ (Alpha cell) ซึ่งเป็นเซลล์ที่อยู่ส่วนในและเป็นเซลล์ส่วนใหญ่ของกลุ่ม

                          เซลล์ไอส์เลตออฟแลงเกอร์ฮานส์

   อวัยวะเป้าหมาย : ตับ , กล้ามเนื้อ

   หน้าที่ : 1.) กระตุ้นให้เซลล์ตับและเซลล์กล้ามเนื้อเปลี่ยนไกลโคเจนให้เป็นกลูโคสปล่อยเข้าสู่กระแส

                    เลือด 

               2.) เพิ่มการสังเคราะห์กลูโคสจากกรดอะมิโนและกรดไขมัน

                    

                    การเปลี่ยนแปลงระดับน้ำตาลในเลือด จะเป็นสัญญาณยับยั้งหรือกระตุ้นการหลั่งอินซูลินและกลูคากอนจากไอส์เลตออฟแลงเกอร์ฮานส์ และผลจากการทำงานของฮอร์โมนทั้งสองจะทำให้ระดับน้ำตาลในเลือด
อยู่ในสภาวะปกติเสมอ

ที่มา : http://www.pibul.ac.th/vichakan/sciweb/Biology42042/Hormone/Hormone/html/Website-endocrine-system/Pancreas.htm

สมองส่วนไฮโพทาลามัส (Hypothalamus)

                    เป็นส่วนหนึ่งของสมองที่เป็นฐานสมอง โดยด้านบนติดต่อกับทาลามัส ด้านล่างติดต่อกับก้านสมอง ภายในไฮโพทาลามัสประกอดไปด้วยเซลล์ประสาทมากมานและมีเส้นประสาทเชื่อมต่อกับสมองส่วนอื่นๆ ทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของระบบประสาท นอกจากนั้นไฮโพทาลามัสยังทำหน้าที่ผลิต และหลั่งฮอร์โมนหลายชนิด
                    ภายในไฮโพทาลามัสจะมีเซลล์ประสาทที่ผลิตฮอร์โมนกลุ่มแรกจะผลิตฮอร์โมน 2 ชนิด คือ          วาโซเพรสซิน และออกซิโทซิน ซึ่งจะถูกลำเลียงไปตามแอกซอน และถูกเก็บไว้บริเวณปลายแอกซอนที่อยู่ในต่อมใต้สมองส่วนหลัง เมื่อเซลล์ประสาทดังกล่าวถูกกระตุ้นก็จะปลดปล่อยฮอร์โมนออกมา ซึ่งจะถูกดูดซึม และลำเลียงตามกระแสเลือดไปยังเนื้อเยื่อเป้าหมาย
                    เซลล์ประสาทที่ผลิตฮอร์โมนภายในไฮโพทาลามัสอีกกลุ่มหนึ่งจะทำหน้าที่ผลิต และหลั่งฮอร์โมนที่จะควบคุมการหลั่ง หรือยับยั้งฮอร์โมนแต่ละชนิดจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า

ที่มา : http://sites.google.com/site/chawissil/hxrmon-cak-hi-pho-tha-lama-s

ต่อมไพเนียล (Pineal gland)

                     เรียกอีกชื่อว่า ต่อมเหนือสมอง (Epiphysis) อยู่บริเวณกึ่งกลางระหว่างรอยต่อของสมองส่วนซีรีบรัมซ้ายและขวา ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมนี้คือ ฮอร์โมนเมลาโทนิน (Melatonin) โดยเมลาโทนินจะไปยับยั้งการเจริญของรังไข่และอัณฑะ และไปยับยั้งการหลั่งโกนาโดโทรฟิน ทำให้การเติบโตเป็นหนุ่มสาวช้า ในสัตว์ครึ่งบกครึ่งนํ้าและสัตว์เลื้อยคลานบางชนิด พบว่าฮอร์โมนเมลาโทนินมีผลทำให้สีผิวของสัตว์มีสีจางลง โดยต่อมไพเนียลจะทำหน้าที่เป็นกลุ่มเชลล์รับแสงคล้าย ๆ เนื้อเยื่อเรตินาของ ฮอร์โมนชนิดนี้จะทำงานตรงข้ามกับฮอร์โมน MSH จากต่อมใต้สมองส่วนกลาง ในสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำและสัตว์เลื้อยคลานบางชนิด ต่อมนี้ยังทำหน้าที่เป็นกลุ่มเซลล์รับแสงคล้ายเนื้อเยื่อเรตินาของนัยน์ตาอีกด้วย

ต่อมพาราไทรอยด์ (Parathyroid gland)

                        มีขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว มีจำนวน 4 ต่อม ฝังอยู่ด้านหลังของต่อมไทรอยด์ข้างละ 2 ต่อม เป็นต่อมไร้ท่อที่สำคัญต่อชีวิตของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ไม่พบในปลา และสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมนี้คือ พาราทอร์โมน (Parathormone)

ฮอร์โมนจากต่อมพาราไทรอยด์


1.พาราทอร์โมน (Parathormone) เป็นฮอร์โมนที่ทำหน้าที่ควบคุมระดับแคลเซียมและฟอสฟอรัสใน
    เลือด และเนื้อเยื่อให้ปกติ ช่วยให้ไตและลำไส้เล็กดูดแคลเซียมกลับคืนได้มากขึ้น โดยทำงานร่วมกับ
    วิตามิน ซี และ ดี ทำหน้าที่ควบคุมแคลเซียม กับ Calcitonin
หน้าที่ : รักษาระดับสมดุลของแคลเซียมและฟอสฟอรัสในร่างกายให้คงที่ คือ 10 Mg/เลือด 100 c.c.โดย
             ทำงานตรงข้ามกับแคลซิโทนิน คือ ละลายแคลเซียมและฟอสฟอรัสจากกระดูกเข้าสู่กระแสเลือด
2.ความผิดปกติของฮอร์โมนพาราทอร์โมน
    1.)ระดับฮอร์โมนต่ำเกินไป : จะเกิดสภาวะ เรียกว่า ไฮโปพาราไทรอยดิสซึม (Hypoparathyroidism)
                                                 ทำให้การดูดแคลเซียมกลับที่ท่อของหน่วยไตลดน้อยลง มีฟอสฟอรัสมาก
                                                 ขึ้น ทำให้เกิดตะคริวชักกระตุก กล้ามเนื้อเกร็ง เรียกการเกิดนี้ว่า Tetany
                                                 แก้โดย ลดอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูงๆ และเพิ่มแคลเซียมหรือฉีดวิตามิน D
     2.)ระดับฮอร์โมนสูงเกินไป : จะเกิดสภาวะที่เรียกว่าไฮเปอร์พาราไทรอยด์ดิสซึม 
                                                  (Hyperparathyroidism) มีผลให้มีการดึงฟอสฟอรัสออกจากเลือด
                                                   แคลเซียมถูกดึงออกจากกระดูกและฟันเข้าสู่กระแสเลือด แคลเซียมใน
                                                   เลือดสูงกว่าปกติ กระดูกผิดปกติ กระดูกบาง ฟันหักและผุง่าย
3.วิธีป้องกันไม่ให้กล้ามเนื้อเกิดการเกร็งและชักกระตุก
                        อาจทำได้โดยเลือกกินอาหาร ที่มีฟอสฟอรัสน้อย หรือเพิ่มเกลือแคลเซียม หรือกินวิตามิน 
    D สม่ำเสมอ เพื่อทำให้ลำไส้เล็กสามารถดูดแคลเซียมกลับได้ดีขึ้น (วิตามิน D ทำงานร่วมกับฮอร์โมน
    พาราทอร์โมน)
                        ฮอร์โมนพาราทอร์โมน จะทำงานร่วมกับคัลซิโตนิน เพื่อรักษาระดับสมดุลของ แคลเซียม
    และฟอสฟอรัสในร่างกายให้คงที่ โดยแคลซิโทนินจะช่วยลด แคลเซียมไอออน ในเลือดแต่พาราทอร์-
    โมนช่วยเพิ่ม แคลเซียมไอออนในน้ำเลือด ถ้าร่างกายขาดพาราทอร์โมน จะทำให้ตายในระยะเวลาอัน
    สั้น ถือว่าเป็นฮอร์โมนที่สำคัญต่อชีวิตมาก เนื่องจากมีผลต่อการทำงานของหัวใจ การทำงานของ
    กล้ามเนื้อ และการส่งกระแสประสาท 

ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland)

                      เป็นต่อมไร้ท่อซึ่งอยู่บริเวณลำคอ อยู่ด้านหน้าของกล่องเสียง ติดกับฐานของคอหอยเป็นต่อมไร้ท่อที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ในคนปกติมีน้ำหนักประมาณ 25 กรัม แบ่งออกเป็น 2 พูและเชื่อมกันตรงกลาง ด้วยส่วนที่เรียกว่าคอคอดหรืออิสมัส (Isthmus)  ต่อมไทรอยด์ สร้างฮอร์โมน ที่สามารถดึงไอโอดีนจากกระแสเลือดเข้าสู่เซลล์ได้ ต่อมไทรอยด์ จะประกอบด้วยถุงหุ้มที่เป็นเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน เรียกว่า ไทรอย-ด์ฟอลลิเคิล (Thyroid follicle) ซึ่งเป็นที่สร้างและหลั่ง ฮอร์โมนไทรอกซิน (Thyroxine) ซึ่งมีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ  แล้วเก็บไว้ในของเหลว ที่อยู่ตรงกลางเรียกว่า คอลลอยด์ (Colloid cell) นอกจากนั้นในต่อมไทรอยด์ ยังพบกลุ่มเซลล์ที่เรียกว่า เซลล์ซี (C-cell) หรือ เซลล์พาราฟอลลิคูลาร์ (Parafollicular cell) เป็นเซลล์ที่แทรกอยู่ ในระหว่างไทรอยด์ฟอลลิเคิลของต่อมไทรอยด์ซึ่งสร้าง ฮอร์โมนแคลซิโทนิน (Calcitonin)

ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมไทรอยด์


1.ฮอร์โมนไทรอกซิน
   แหล่งที่สร้าง : ไทรอยด์ฟอลลิเคิล
   อวัยวะเป้าหมาย : อวัยวะในร่างกายทั่วไป
   อาการขาดฮอร์โมนไทรอกซิน : 1.) เด็ก : ในทารกแรกเกิดมีความสำคัญต่อการเจริญเติบโตมากโดย
                                                                   เฉพาะการเจริญเติบโตของสมองพัฒนาการทาง ด้านสติ
                                                                   ปัญญาด้อยมาก ปัญญาอ่อน แขน ขาสั้น หน้าและมือบวม ผิว
                                                                   หยาบแห้ง ผมบาง ไม่เจริญเติบโต รูปร่างเตี้ยแคระซึ่งแตกต่าง
                                                                   จากเด็กที่ขาดโกรทฮอร์โมน เรียกกลุ่มอาการนี้ว่า โรคเอ๋อ หรือ
                                                                   เครทินิซึม (Cretinism) ซึ่งถ้าสามารถค้นพบปัญหานี้ได้อย่าง
                                                                   รวดเร็วและให้ไทรอยด์ฮอร์โมนทดแทนได้อย่างรวดเร็วตั้งแต่
                                                                   แรกเกิด พัฒนาการสามารถเป็นปกติได้ การขาดฮอร์โมนใน
                                                                   ช่วงปีแรกจะทำให้สมองถูกทำลายอย่างถาวร
                                                    2.) ผู้ใหญ่ : ส่งผลให้อัตราเมแทบอลิซึมลดน้อยลง เช่น อ่อนเพลีย
                                                                       เหนื่อยง่าย เซื่องซึม เคลื่อนไหวช้า กล้ามเนื้ออ่อนแรง
                                                                       ร่างกายอ่อนแอ ติดเชื้อได้ง่าย หัวใจเต้นช้า ทนหนาวไม่ได้ มี
                                                                       คอเลสเทอรอลสูงผิวหนังบวมน้ำ หน้าบวม อ้วน ทำให้น้ำ
                                                                       หนักเพิ่ม ผมและผิวแห้ง สมองจะทำงานช้าลง ปฏิกิริยา
                                                                       โต้ตอบช้าหรือถึงขั้นความจำเสื่อม ประจำเดือนผิด-
                                                                       ปกติ เรียกกลุ่มอาการดังกล่าวนี้ว่า มิกซีดีมา(Myxedema)
                                                                       ถ้าร่างกายได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอจะส่งผลให้มีการผลิต
                                                                       ไทรอกซินได้น้อย (Hypothyroidism) ทำให้ต่อมใต้สมองส่วน
                                                                       หน้าหลั่งไทรอยด์สติมิวเลติงฮอร์โมน (TSH) เพิ่มมากขึ้นเพื่อ
                                                                       ไปกระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้สร้างฮอร์โมนไทรอกซินเพิ่มมาก
                                                                       ขึ้นจนต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกินไป ต่อมจะขยายขนาด
                                                                       โตขึ้นทำให้เกิดเป็น โรคคอพอก (Simple goiter)
   อาการฮอร์โมนไทรอกซินมากเกินไปในผู้ใหญ่ : เกิดอาการที่เรียกว่าไทรอยด์เป็นพิษหรือโรคคอพอกเป็น
                                                                           พิษ (Toxic goiter) จะทำให้ร่างกายมีอัตราการเกิดเม-
                                                                           แทบอลิซึมสูงกว่าปกติ อาการเหมือนมีการสร้างพลังงาน
                                                                           หรือกระตุ้นประสาทซิมพาเทติกทำงานมากเกินไป ได้แก่
                                                                           หงุดหงิด นอนไม่หลับ ตื่นเต้นง่าย มีการเผาผลาญโปรตีน
                                                                           มากทำให้อ่อนเพลีย เนื่องจากมีอัตราการเผาผลาญมาก
                                                                           จึงทำให้มีเส้นเลือดไปเลี้ยงที่ผิวหนังมากเพื่อลดอุณหภูมิ
                                                                           ของร่างกาย  ทำให้กินจุ น้ำหนักลด มีการเคลื่อนไหวของ
                                                                           ลำไส้มาก ตัวอุ่นชื้นเนื่องจากเส้นเลือดแดงคลายตัว
                                                                           อาจมีอาการคอพอกแต่ไม่มากและตาโปน เนื่องจาก
                                                                           เนื้อเยื่อเกี่ยวพันหลังลูกตาอ่อนกำลังลง
    วิธีรักษา : ทำได้โดย กินยายับยั้งการสร้างฮอร์โมน ผ่าตัดเอาบางส่วนของต่อมออก กินไอโอดีนที่เป็น
                    สารกัมมันตรังสีเพื่อทำลายเซลล์ที่สร้างฮอร์โมน
2. ฮอร์โมนแคลซิโทนิน
    แหล่งที่สร้าง : สร้างจากเซลล์พาราฟอลลิคิวลาร์หรือเซลล์ซี
    อวัยวะเป้าหมาย : กระดูก, ท่อหน่วยไต และ ลำไส้เล็ก
    หน้าที่ : ลดระดับแคลเซียมในเลือดให้ต่ำลงถ้าในเลือดมีระดับแคลเซียมสูง
                กว่าปกติ ทำได้โดย การเพิ่มการสะสมแคลเซียมที่กระดูก และ 
                การลดการดูดแคลเซียมกลับจากท่อหน่วยไต (ขับแคลเซียมทิ้ง
                ทางน้ำปัสสาวะ)

ต่อมใต้สมอง (Pituitary gland)

              มีขนาดประมาณ 1 - 1.5 เซนติเมตร เป็นต่อมที่อยู่ติดกับส่วนล่างของสมองส่วนไฮโปทาลามัส แบ่งได้ 3 ส่วน คือ
1.ต่อมใต้สมองส่วนหน้า (Anterior pituitary)
2.ต่อมใต้สมองส่วนกลาง (Interior pituitary)
3.ต่อมใต้สมองส่วนหลัง (Posterior pituitary)

               ต่อมใต้สมองส่วนหน้าและส่วนกลาง : มีต้นกำเนิดมาจากเนื้อเยื่อชนิดเดียวกันที่เรียกว่า Adenohypophysis ซึ่งสามารถสร้าง ฮอร์โมนได้เองดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าเป็นหน่วยเดียวกันซึ่งถือได้ว่าเป็นต่อมไร้ท่อแท้จริง  

                  ต่อมใต้สมองส่วนหลัง : เป็นส่วนหนึ่งของเนื้อเยื่อประสาท ที่เรียกว่า Neurohypophysis

การหลั่งฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง

            ต่อมใต้สมองส่วนหน้า : เซลล์ของต่อมใต้สมองส่วนหน้าจะสร้างฮอร์โมนได้ต้องถูกกระตุ้นจากฮอร์โมนประสาทหรือ รีลีสซิ่งฮอร์โมน (Releasing hormone) ที่สร้างจากนิวโรซีครีทอรีเซลล์ (Neurosecretory cell) ที่มีตัวเซลล์อยู่ที่สมองส่วนไฮโพทาลามัสเสียก่อน

                ต่อมใต้สมองส่วนหลัง  : ไม่ได้สร้างฮอร์โมนได้เอง แต่มีปลายแอกซอนของนิวโรซีครีทอรีเซลล์ จากสมองส่วนไฮโปทาลามัสมาสิ้นสุด และหลั่งฮอร์โมนประสาทออกมาสู่กระแสเลือดเข้าสู่เส้นเลือดที่มาเลี้ยงต่อมใต้สมองส่วนหลัง ดังนั้นฮอร์โมนที่หลั่งออกมาจากต่อมใต้สมองส่วนหลังก็คือ ฮอร์โมนประสาทนั่นเอง 

ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า

                ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหน้าหรืออะดิโนไฮโปไฟซีส (Anterior pituitary gland หรือ Adenohypophysis) เป็นฮอร์โมนพวกโปรตีน ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมน 2 ประเภทคือ กลุ่มแรกเป็นฮอร์โมนที่ไปกระตุ้นให้อวัยวะเป้าหมายสร้างฮอร์โมนออกมาเรียกฮอร์โมนพวกนี้ว่าฮอร์โมนกระตุ้นซึ่งจะมีคำต่อท้ายว่า " trophic hormone, trophin หรือ stimulating hormone "  ได้แก่ 

1.โกรทฮอร์โมน (Growth hormone) เรียกย่อว่า GH หรือ โซมาโตโทรฟริน (Somatotrophin)
    เรียกย่อว่า STH 

    อวัยวะเป้าหมาย : อวัยวะทุกส่วนของร่างกาย ได้แก่ กระดูก กล้ามเนื้อที่เป็นส่วนประกอบของ

    ร่างกายทั้งหมดโดยฮอร์โมนจะมีผลทำให้เซลล์เพิ่มการนำกรดอะมิโนเข้าสู่เซลล์และเพิ่มการ

    สังเคราะห์โปรตีนของเซลล์

    หน้าที่ : ควบคุมการเจริญเติบโตของร่างกายทั่วๆไป

    ฮอร์โมนมากเกินไป :  1.) เด็ก : ทำให้การเจริญเติบโตของร่างกายสูงผิดปกติเรียกว่า ไจแกนทิ-

                                                     ซึม (Gigantism) พบในวัยรุ่น ไม่ค่อยพบในวัยเด็ก อาจเกิดจาก
                                                     การที่มีเนื้องอกของเซลล์ที่สร้างฮอร์โมน หรือของไฮโพทาลามัส

                                                     ทำให้มีการสร้างฮอร์โมนมากกว่าปกติ

                                      2.) ผู้ใหญ่ : ร่างกายจะไม่สูงใหญ่กว่าปกติมากนักแต่ส่วนที่เป็นกระดูก

                                                         ตามแขน ขา คาง กระดูกขากรรไกรและกระดูกแก้ม ยังตอบ

                                                         สนองต่อฮอร์โมนนี้อยู่ทำให้เกิดความผิดปกติของกระดูกตาม

                                                         บริเวณใบหน้า นิ้วมือ นิ้วเท้า เรียกอาการดังกล่าวนี้ว่า

                                                         อะโครเมกาลี (Acromegaly)

    ฮอร์โมนน้อยเกินไป :  1.) เด็ก : ทำให้การเจริญเติบโตของร่างกายน้อยผิดปกติเกิดลักษณะเตี้ย

                                                     แคระเรียกว่า Dwarfism

                                      2.) ผู้ใหญ่ : จะไม่มีอาการปรากฏเด่นชัดแต่พบว่าระดับน้ำตาลกลูโคสใน

                                                         เลือดจะต่ำกว่าคนปกติทำให้ร่างกายไม่สามารถทนต่อ

                                                         ความเครียดต่างๆทางอารมณ์ได้ และสมองอาจได้รับอันตราย

                                                         จากการขาดน้ำตาลกลูโคสไปเลี้ยงหากเป็นมากอาจถึงแก่

                                                         ชีวิตได้

2.ฟอลลิเคิลสติมิวเลติงฮอร์โมน (Follicle stimulating hormone) เรียกย่อว่า FSH กลุ่มสอง
   เป็นฮอร์โมนที่ไปมีผลต่ออวัยวะเป้าหมายโดยตรงไม่ได้กระตุ้นให้อวัยวะเป้าหมายสร้างฮอร์โมน

   ในผู้ชาย อวัยวะเป้าหมาย : อัณฑะ และ หลอดสร้างอสุจิ
    หน้าที่ : กระตุ้นการเจริญของอัณฑะ และ หลอกสร้างอสุจิให้สร้างอสุจิ

     ในผู้หญิง อวัยวะเป้าหมาย : ฟอลลิเคิล ( follicle ) ที่อยู่ในรังไข่

    หน้าที่ : กระตุ้นการเจริญของฟอลลิเคิลและเพื่อให้ฟอลลิเคิลสร้างฮอร์โมนอีสโทรเจนซึ่งเป็น

                 ฮอร์โมนที่กระตุ้นการแสดงออกลักษณะของเพศหญิง

3.ลูทิไนซิง ฮอร์โมน (Luteinizing hormone) เรียกย่อว่า LH หรือ อินเตอร์สติเชียลเซลล์ สติ-
   มิวเลติงฮอร์โมน (Interstitial cell stimulating hormone) เรียกย่อว่า ICSH

   ในผู้ชาย อวัยวะเป้าหมาย : กลุ่มเซลล์อินเตอร์สติเชียล (Interstitial cell) หรือ เซลล์เลย์ดิก

   (Leydig cell) ที่แทรกอยู่ระหว่างหลอดสร้างอสุจิ

   ในผู้หญิง อวัยวะเป้าหมาย : ฟอลลิเคิล ( follicle ) ในรังไข่

   หน้าที่ : กระตุ้นการตกไข่จากฟอลลิเคิลและกระตุ้นให้เกิดคอปัสลูเทียมและสร้างฮอร์โมนโพร-

                เจสเทอโรนทำหน้าที่ร่วมกับฮอร์โมนเอสโทรเจน ทำให้มีการเปลี่ยนแปลงที่รังไข่และ

                มดลูกเพื่อรอรับการฝังตัวของเอ็มบริโอ
4.โพรแลกทิน (Prolactin) เรียกย่อว่า PRL
    อวัยวะเป้าหมาย: เซลล์ต่อมน้ำนม

    หน้าที่ : กระตุ้นต่อมน้ำนมให้สร้างน้ำนมในผู้หญิงที่ตั้งครรภ์และขณะเลี้ยงทารกและพบว่าขณะ
                 ที่ทารกดูดนมแม่จะมีการกระตุ้นให้หลั่ง ฮอร์โมนนี้เพิ่มมากขึ้นทำให้มีน้ำนมเลี้ยงทารก
                 ตลอดเวลาแต่ถ้ามารดาที่ไม่ให้นมทารกการหลั่งฮอร์โมนนี้จะน้อยลงมีผลทำให้ต่อม
                 น้ำนมหยุดสร้างน้ำนม
5.อะดรีโนคอร์ติโคโทรฟิก ฮอร์โมน (Adrenocortico trophic hormone)  เรียกย่อว่า ACTH
   อวัยวะเป้าหมาย : ต่อมหมวกไตส่วนนอก
   หน้าที่ : กระตุ้นต่อมหมวกไตส่วนนอกให้สร้างและหลั่งฮอร์โมนตามปกติ
6.ไทรอยด์สติมิวเลติงฮอร์โมน (Thyroid stimulating hormone) เรียกย่อว่า TSH
    อวัยวะเป้าหมาย : ต่อมไทรอยด์
    หน้าที่ : กระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้สร้างและหลั่งฮอร์โมนตามปกติ
7.เอนดอร์ฟิน (Endorphin)  เป็นสารที่มีฤทธิ์คล้ายมอร์ฟีนพบว่ามีแหล่งสร้างจากต่อมใต้สมอง
    ส่วนหน้า และอาจสร้างจากเนื้อเยื่อส่วนอื่นๆอีกด้วย เป็นสารที่ทำหน้าที่ระงับความเจ็บปวดและ
    เชื่อกันว่าเอนดอร์ฟีนยังเป็นสารที่ทำให้เรามีความคิดในทางสร้างสรรค์ ช่วยเพิ่มความตื่นตัวมี
    ชีวิตชีวาและความสุข ซึ่งสารนี้จะหลั่งเมื่อเราออกกำลังกายหรือเมื่อเรามีอารมณ์แจ่มใส จึงเรียก
    สารที่หลั่งมานี้ว่า สารแห่งความสุข

ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนกลาง

                จะมีความสำคัญและหน้าที่เด่นชัดเฉพาะในสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังบางชนิดเท่านั้น โดยทำหน้าที่ผลิตและหลั่งเมลาโนไซต์สติมิวเลติงฮอร์โมน (Melanocyte-stimulating hormone = MSH) จะทำหน้าที่กระตุ้นเซลล์เมลาโนไซต์ (Melanocyte) ซึ่งเป็นเซลล์ที่แทรกอยู่ระหว่าง หนังกำพร้า (Epidermis) และหนังแท้ (Dermis) ให้สังเคราะห์รงควัตถุสีน้ำตาล-ดำที่เรียกว่า เมลานิน (Melanin) นอกจากนั้น MSH ยังทำหน้าที่กระตุ้นให้เมลานินภายในเมลาโนไซต์กระจายตัวออกไปทั่วเซลล์ เป็นให้สีผิวเข้มขึ้น

                ในสัตว์จำพวกปลา สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำและสัตว์เลื้อยคลานบางชนิดสามารถเปลี่ยนสีผิวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมเพื่อการพรางตัวได้อย่างรวดเร็วการเปลี่ยนสีผิวดังกล่าวเกิดจากการกระจายตัวของ เมลานินภายในเมลาโนไซต์ซึ่งได้รับการกระตุ้นจาก MSH นั่นเอง
                ในคนต่อมใต้สมองส่วนกลางจะมีขนาดเล็กมาก และจัดเป็นส่วนหนึ่งของต่อมใต้สมองส่วนหน้า ทำหน้าที่ผลิตและหลั่ง MSH ซึ่งมีสูตรโครงสร้างคล้ายกับ ACTH มาก แต่ไม่มีบทบาทหน้าที่ที่ชัดเจน

ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง

                  เจริญมาจากเนื้อเยื่อประสาท ต่อมใต้สมองส่วนหลังเป็นที่เก็บฮอร์โมนสองชนิดที่หลั่งจากของใยประสาทแอกซอน (Axon) ของนิวโรซีครีทอรีเซลล์ที่ตัวเซลล์อยู่ที่สมองส่วนไฮโพทาลามัสฮอร์โมนจะเคลื่อนที่ตามเส้นประสาทแอกซอนและมาเก็บไว้ที่ต่อมใต้สมองส่วนหลัง เมื่อเซลล์ประสาทได้รับการกระตุ้น ฮอร์โมนที่เก็บไว้จะถูกหลั่งเข้าสู่กระแสเลือดไปยังอวัยวะเป้าหมายเป็นพวกโปรตีนฮอร์โมน

1.วาโซเพรสซินหรือแอนตี้ไดยูเรติกฮอร์โมน (Antidiuretic hormone) เรียกย่อว่า  ADH

   อวัยวะเป้าหมาย: ท่อหน่วยไตและหลอดเลือดแดง

   หน้าที่: กระตุ้นการดูดน้ำกลับเข้าสู่ท่อหน่วยไตเมื่อปริมาณน้ำในเลือดลดลงจึงควบคุมการเกิด

               น้ำปัสสาวะ 

   ความผิดปกติ : ถ้าขาดจะเป็นโรคเบาจืด จะปัสสาวะบ่อยเนื่องจาก ท่อหน่วยไตดูดน้ำกลับเข้าสู่

                            ท่อได้น้อย

2.ออกซิโทซิน (Oxytocin)

    อวัยวะเป้าหมาย : กล้ามเนื้อมดลูกและกล้ามเนื้อรอบๆต่อมน้ำนม

    หน้าที่ : กระตุ้นกล้ามเนื้อมดลูกให้บีบหรือหดตัวเป็นระยะๆเพื่อให้ทารกคลอด กระตุ้นการหดตัว

                ของกล้ามเนื้อรอบๆต่อมน้ำนมทำให้มีการหลั่งน้ำนมเพื่อเลี้ยงทารก

ที่มา
http://www.pibul.ac.th/vichakan/sciweb/Biology42042/Hormone/Hormone/html/Website-endocrine-system/pituitary.htm

ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine system)

              เป็นระบบที่สำคัญระบบหนึ่งของร่างกาย  ประกอบด้วยกลุ่มเซลล์ สร้างและหลั่งสารเคมีจำพวกฮอร์โมน (Hormones) แล้วส่งออกนอกตัวเซลล์โดยผ่านทางกระแสเลือด หรือน้ำเหลืองไปยังเป้าหมาย คือ อวัยวะต่างๆ ทั่วร่างกาย ทำหน้าที่ควบคุมอวัยวะภายใน ร่างกายให้ทำงานประสานกัน โดยอาศัย ฮอร์โมน ซึ่งฮอร์โมนจะถูกขนส่งไปสู่ อวัยวะทั่วร่างกาย ต่อมไร้ท่อบางชนิดจะสร้างฮอร์โมนออกมาร่วมทำงานหรือถูกควบคุมการหลั่งโดยระบบประสาท เรียกว่า Neuroendocrine system เช่น ต่อมใต้สมอง (Pituitary gland) เป็นต้น 

ต่อมไร้ท่อแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ ได้แก่

1.ต่อมที่พบอยู่เดี่ยว

   -ต่อมใต้สมอง

   -ต่อมไทรอยด์

   -ต่อมพาราไทรอยด์

   -ต่อมไพเนียล

2.ต่อมที่กระจัดกระจายหรืออยู่เป็นกลุ่ม (พบอยู่รวมกับเซลล์ต่อมที่เป็นท่อ)

   -สมองส่วนไฮโพทาลามัส

   -ตับอ่อน

   -ต่อมเพศชายและหญิง

   -ต่อมไทมัส
   -ต่อมหมวกไต

ที่มา : http://www.lks.ac.th/bioweb/about/unit9b2.html